Các bài báo (Les articles)

Báo Pháp viết về việc chuyển hài cốt lính thợ Lê Cao Phan về Việt Nam – bài 2

Bài 1

75 năm sau ngày mất, cụ Lê tìm lại được quê hương

Một gia đình người Việt Nam vừa tìm thấy mộ của ông nội mình được an táng tại La Voulte trong chiến tranh thế giới lần thứ 2. Nhiều năm tìm kiếm đã kết thúc ngày thứ ba, 18/7 tại thị trấn La Voulte với nhiều cảm xúc.

Ngày chủ nhật, 16/7, bà Châu và ông Nam đã đến từ thành phố Hồ Chí Minh với mục đích duy nhất: Tìm hài cốt của ông nội họ được an táng từ năm 1945 ở thị trấn La Voulte và đưa hài cốt ông về quê hương. Sáng nay họ được thị trưởng La Voulte đón tiếp, họ đã kể cho chúng tôi hành trình 32 năm tìm kiếm mà bắt đầu câu chuyện bằng chiến tranh thế giới lần thứ 2. Lúc đó, chính phủ Pháp muốn đưa sang Pháp khoảng 100 ngàn lao động Đông Dương để hoạt động các nhà máy dệt. Khi thất bại trong cuộc chiến năm 1940, chính phủ Pháp đã đưa họ trở về nhưng còn giữ lại khoảng 20000 người để làm việc.

Ông ấy đã từ giã vợ và 11 đứa con để sang Pháp làm việc.

Cụ Lê Cao Phan là lính khổ xanh đã về hưu khi đang là thượng sĩ nhất (hạ sĩ quan trưởng). Lính canh là lực lượng dân sự phụ trách việc quản lý trật tự công cộng nhưng cũng quản lý tất cả những chuyện liên quan đến an ninh dân sự như khi có hỏa hoạn, lũ lụt và cũng theo dõi tu bổ đê điều mà quan trọng là khu vực thành thị, trong vùng đồng bằng. Năm 1939, nước Pháp yêu cầu cụ đến chính quốc để quản lý những người lính thợ đông dương. Cụ đã từ biệt vợ, 11 đứa con và làng quê Thi Thai (gần Đà Nẵng) để đến và quản lý những người lính thợ ở nhà máy Tase (Nhà máy dệt công nghiệp vùng tây nam, tên cũ là nhà máy sợi len Rhône) tại thị trấn La Voulte. Năm 1943, gia đình nhận được một phần lương của cụ. Sau đó không có gì nữa. Không tin tức, không tiền bạc. Mãi đến sau năm 1975, khi nước Việt Nam được thống nhất, gia đình mới biết được được cha, ông họ đã mất năm 1943 (có thể tác giả không chính xác vì giấy báo tử ghi mất năm 1945). Cụ Lê Cao Phan mất tại Privas. Có phải vì bệnh tật? Có phải cụ được mai táng tại La Voulte vì cụ đã làm việc ở đó? Vì có một cộng đồng lính thợ đã sống trong các trại lính ở vùng hạ Lacas? Không một câu trả lời cho những câu hỏi này. Ngôi mộ cụ luôn ở đó cùng một tấm bia mang tên của cụ trong nghĩa trang B (khu B của nghĩa trang) cùng với những ngôi mộ khác mà ở La Voulte người ta gọi là “mộ những người Đông Dương”.

Năm 1985, qua một người bạn, gia đình nghe được tên của thị trấn mà cha, ông họ đã được chôn cất. Nhưng vì phát âm sai tên của thị trấn La Voulte nên hệ thống hành chính Việt nam không thể nào tìm được. Họ tiếp tục phải đợi đến năm 2015 mới có thể tìm được đúng người. Nhà sử học người Việt, Liêm Khê Luguerne, cho xuất bản luận văn bằng hai thứ tiếng Việt – Pháp và bà ấy đã cho địa chỉ một lính thợ Đông Dương đã từng làm việc ở La Voulte. Gia đình đã liên lạc với bà Liêm Khê và được bà Liêm Khê giới thiệu tới ông Joel Pham, người sáng lập trang web www.travailleurs-indochinois.org, và là người có thể tìm thấy trong rất nhiều hồ sơ dữ liệu mà ông có, một tấm hình ngôi mộ cha, ông họ.

Từ đó, một công việc kéo dài khoảng 3 năm giữa đại sứ quán Pháp tại Hà Nội, đại diện là bà Lise Nguyễn và bà Corinne Arnaud, bộ phận hành chính dân sự của thị trấn La Voulte. BÀ Lise trở thành người trung gian đối thoại giữa phía Pháp và gia đình. Bà Corinne phụ trách toàn bộ việc xin phép khai quật và hỏa táng. Những người lo tang lễ đã lo việc chuẩn bị để mang hài cốt hồi hương. “Tôi vui mừng được gặp gia đình mà tôi không hề biết mặt. Từ khi tôi xử lý hồ sơ này, họ đã thành những người quan trọng đối với tôi” – bà Corinne Arnaud khẳng định.

Trao đổi quà.

Sáng chủ nhật này 17/7, ông Bernard Brottes, chủ tịch thị trấn La Voulte, đã đón hai người cháu nội của cụ Lê Cao Phan, ông Lê Hoàn Nam và bà Lê Thị Xuân Châu. “Chúng tôi rất hân hạnh được đón ông bà tại đây. Cộng đồng thị trấn La Voulte đã dành tình cảm trân trọng đối với những người đông dương đã quá cố. Chúng tôi vinh dự được trao lại cho ông bà hài cốt của ông nội”. Ông Daniel Delarbre, phòng kỹ thuật phụ trách nghĩa trang, người đã chăm sóc ngôi mộ từ hơn 30 năm qua, cũng có mặt và gia đình đã đánh giá cao cuộc gặp gỡ. Ông Nam, cháu nội cụ Lê Cao Phan, đã có bài phát biểu xúc động, trước khi trao tặng món quà cho thị trấn La Voulte và Joel Phạm thay cho lời cảm ơn. Ông Joel Phạm nói: Tuần này, là kết thúc của 75 năm lịch sử”. Đáp lại, họ cũng nhận được món quà là tấm huy hiệu của thị trấn từ ông Bernard Brottes. Tất cả sự trao đổi quà này diễn ra trong không khí trang trọng và tôn trọng lẫn nhau bởi ai cũng hiểu được sự quan trọng trong việc mình làm.

Khai quật hài cốt

Sau khi tham quan nghĩa trang B (khu B của nghĩa trang), sáng và tối ngày thứ 2, sau những lễ đầu tiên quanh ngôi mộ của người thân và của những người đông dương khác, với đồ cúng là hoa quả, nước, văn khấn, thắp hương, họ sẽ quay lại sáng thứ ba để làm thủ tục khai quật hài cốt. 6h sáng ngày thứ ba, 18/7, tiếng búa vang lên trong nghĩa trang B (khu B của nghĩa trang). Tất cả mọi người đều có mặt, vây quanh ông Nam và bà Châu. Tất cả đều căng thẳng, hồi hộp. Bà Châu và ông Nam không rời ánh mắt khỏi chiếc mộ đang đươc khai quật. Mỗi động tác của chiếc xẻng đều được ghi lại trong ảnh. Tiếp đó, ông Daniel Delarbre, phụ trách nghĩa trang đã kêu lên “Đừng đào nữa, cụ ấy đây rồi”. Tất cả vẫn còn nguyên, xương sọ, xương đùi còn nguyên vẹn, được xếp vào trong tiểu. Nhang được đốt lên trong mộ, trên tiểu và trên khắp những ngôi mộ xung quanh giống như để dẫn đường cho linh hồn gia tiên. Tất cả mọi người đều thở phào nhẹ nhõm vì trong sâu thẳm ai cũng lo sẽ không tìm thấy gì. Hướng đến nhà hỏa táng ở Valence, tiếp đó là Marseille để đổi phiên dịch và ngày thứ tư 19/7, bà Châu và ông Nam sẽ về nước cùng với bình tro cốt. Với họ, chắc chắn đây là một chuyến đi thành công.

Một chân dung sau những ngôi mộ

Từ ngày thứ hai, thị trấn La Voulte đã khám phá ra một lịch sử giữa họ và Việt Nam vẫn còn chưa được biết đến. Mọi người đều biết đến sự có mặt của cộng đồng người Đông Dương ở đây. Những người dân thị trấn La Voulte đều biết nỗi bất hạnh ập đến với cộng đồng người này năm 1945 khi đất núi sạt xuống những ngôi nhà của họ. Ai cũng biết họ bị chôn vùi trong đất cát năm 1945 và không một ai nghĩ rằng có một gia đình đã khóc tiếc thương người thân của họ từ rất lâu. Không ai dựng lên tấm chân dung một con người phía sau những ngôi mộ này. Ngày hôm nay, bà Corinne Ardnaud hy vọng những gia đình khác sẽ liên lạc với thị trấn để tìm lại hài cốt người thân của họ. Người ta sẽ không nhìn nhận những ngôi mộ theo cách như trước nữa. Từ bây giờ, nhờ những người cháu nội của cụ Lê Cao Phan mà những ngôi mộ này không còn là vô danh nữa.

Christine Faure

 

Tục thờ cúng tổ tiên

Trong truyền thống của người Việt nam, tục thờ cúng tổ tiên là một đức hạnh trong gia đình đối với tất cả người Việt Nam và như là một tôn giáo xã hội. Thực tế, mỗi gia đình đều lập bàn thờ gia tiên và mỗi dòng tộc đều có nơi thờ cúng riêng được gọi là “nhà thờ họ”. Các gia đình phải chăm sóc gia tiên của mình để linh hồn của người thân không phải lang thang và không chịu những bất hạnh

 

Bài diễn văn cảm động

Ông Lê Hoàn Nam, cháu nội cụ Lê Cao Phan đã có bài phát biểu xúc động trước tất cả mọi người, được cô Đào Thị Hồng, một sinh viên đang học ở Aix-en-Provence, dịch sang tiếng Pháp. Bài phát biểu đã được chuẩn bị từ lâu: 3 trang viết tay bằng tiếng Việt, mỗi một đoạn lại đánh dấu ngôi sao và đánh số: 1, 2, 3… để không quên. Ông Nam đã gạch chân mối liên quan của ông nội mình với nước Pháp. Đầu tiên là phục vụ đất nước ở Đông Dương, sau đó là phục vụ chính quốc, nơi mà ông đã không bao giờ trở về. Lần trở về này của ông nội ông, đó là lời hứa với cha ông, năm nay đã 92 tuổi và người chú, người cô (những người con của cụ Lê Cao Phan vẫn còn sống). Cha ông không thể tham gia chuyến đi này vì tuổi đã cao nhưng ông sẽ là người đứng đầu tiên trong trong lễ đón họ trở về. Để thực hiện lời hứa cho chuyến đi này, ông Nam đã phải bán căm nhà của mình. Ông sẽ mua một căn nhà nhỏ hơn với số tiền còn lại sau chuyến đi. Hai tháng sau khi nhận được giấy báo tử, ông đã tìm kiếm mọi thông tin có thể về thị trấn La Voulte, tài liệu là một phần của chuyến đi. Từ tận đáy lòng, ông cảm ơn tất cả mọi người đã thực hiện công việc này, việc chăm sóc ngôi mộ và cảm ơn những người đồng hương của ông đã giúp đỡ.

 

Một số hình ảnh của chuyến đi

Mộ cụ Lê Cao Phan sau khi được an táng tại quê nhà

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: